Steriliseren of niet. Het is misschien wel hét gesprek dat ik het vaakst voer met eigenaren van een teef.

En eigenlijk gaat dat gesprek altijd over dezelfde twee dingen: bang zijn voor loopsheid en schijnzwangerschap, of bang zijn voor de operatie zelf. Begrijpelijk. Maar er is een derde laag die bijna nooit ter sprake komt: wat doet het eigenlijk met haar karakter? En met haar immuunsysteem?

Dit is geen pleidooi vóór of tégen steriliseren. Ik wil je gewoon meenemen in wat er wetenschappelijk bekend is, zodat jij, samen met je dierenarts, de keuze kan maken die bij jóuw hond past.

Wanneer is het juiste moment?

Er bestaat geen magisch getal dat voor elke hond werkt. Timing hangt vooral af van formaat en ras.

Heb je een middelgrote tot grote teef (boven de 20 kg)? Dan groeit ze langer door dan je misschien denkt. Haar groeischijven sluiten pas onder invloed van geslachtshormonen en wordt ze te vroeg gesteriliseerd, dan groeien haar botten ongelijkmatig door. Dat vergroot de kans op heupdysplasie en gescheurde kruisbanden aanzienlijk. Voor haar geldt: liever wachten tot ze volgroeid is, na de 12 maanden of na haar tweede loopsheid.

En dan is er de “cyclus-regel”, die te vaak wordt overgeslagen: plan de operatie idealiter 3 maanden ná het einde van de loopsheid, in de rustige anestrus-fase. De bloedvaten naar de eierstokken zijn dan het rustigst, wat het risico op nabloedingen of schijnzwangerschap na de ingreep flink verkleint.

De feiten op een rij: voor- en nadelen

Wat je ermee wint:

• Geen baarmoederontsteking (pyometra). Deze levensbedreigende infectie treft maar liefst 1 op de 4 niet-gesteriliseerde teven vóór hun 10e jaar. Steriliseren sluit dit risico vrijwel volledig uit.
• Veel kleinere kans op melkliertumoren. Hoe eerder je steriliseert, bij voorkeur vóór de eerste of tweede loopsheid, hoe kleiner de kans op deze vaak kwaadaardige tumoren later in haar leven.
• Geen schijndracht, geen loopsheid-gedoe. Geen bloedvlekken op de bank, geen ongewenste viervoeters voor de deur, en geen hormonale dipjes door een schijnzwangerschap.
• Minder risico op suikerziekte. Met name progesteron kan de suikerhuishouding flink ontregelen.

Waar je rekening mee moet houden:

• Urine-incontinentie. Vooral bij grotere honden kan het wegvallen van oestrogeen ervoor zorgen dat de sluitspier van de blaas verzwakt. Vervelend, maar goed te behandelen met medicatie.
• Een tragere stofwisseling. Ze komt sneller aan, dus haar voeding moet na de operatie met zo’n 10 tot 20% naar beneden of aangepast worden.
• Een andere vacht. Vooral rassen met een halflange, glanzende vacht, denk Spaniël of Retriever, kunnen na sterilisatie een doffere, pluizigere vacht krijgen.

Wordt ze rustiger? Niet per se.

Dit is de mythe die maar niet weg wil: “laat je haar steriliseren, dan wordt ze vanzelf rustiger en liever.” De werkelijkheid is een stuk genuanceerder.

Grootschalig gedragsonderzoek (onder andere via de bekende C-BARQ-vragenlijst, dé wetenschappelijke standaard om hondengedrag te meten) laat zien dat het wegnemen van geslachtshormonen wel degelijk invloed heeft op haar mentale karakter en niet altijd op de manier die je zou verwachten:

• Ze kan juist onzekerder worden. Geslachtshormonen zoals oestrogeen en progesteron hebben van nature een beschermende, moedgevende werking op het brein. Is jouw teef van nature al wat angstig of onzeker? Dan kan een vroege sterilisatie dat gedrag versterken in plaats van verzachten, ze mist simpelweg haar natuurlijke “moed-hormonen”.
• Bestaande dominantie of afweragressie kan toenemen. Verdwijnen de vrouwelijke hormonen, dan verschuift de balans met eventueel aanwezige mannelijke hormonen (zoals testosteron uit de bijnieren) en dat kan al aanwezig grensgedrag juist versterken.
• Ze kan langer “puppy” blijven. Wordt ze gesteriliseerd vóór haar eerste loopsheid, dan mist ze de hormonale trigger om mentaal volwassen te worden. Het gevolg: ze blijft vaak langer hangen in een speelse, snel afgeleide, hyperactieve fase.

Herken je bij jouw teef al wat angstig of onzeker gedrag? Dan is het vaak verstandiger te wachten tot ze mentaal volledig volwassen en stabiel is, meestal rond de 1,5 tot 2 jaar, vóór je de knoop doorhakt.

En haar immuunsysteem dan?

Hier wordt het écht interessant, want dit hoor je bijna nergens. Geslachtshormonen spelen namelijk een sleutelrol in het immuunsysteem en de celgezondheid van je hond.

Als de eierstokken worden verwijderd, valt de natuurlijke feedbackloop in haar lichaam weg. Het gevolg: het Luteïniserend Hormoon (LH) schiet omhoog in haar bloed, soms wel tot 30 keer hoger dan normaal. Recent onderzoek, mede gefinancierd door de AKC Canine Health Foundation, laat zien dat deze chronisch hoge LH-waarden receptoren activeren in weefsels die niets met voortplanting te maken hebben, zoals de schildklier en de lymfeklieren. Dát verklaart waarom gesteriliseerde teven statistisch vaker een tragere schildklier (hypothyreoïdie) ontwikkelen, en vaker bepaalde vormen van kanker zoals lymfomen.

Ook haar barrière-immuniteit, de weerstand van huid en slijmvliezen, verandert door het wegvallen van oestrogeen. Daardoor kan een gesteriliseerde teef gevoeliger worden voor huid- en oorinfecties.

Wat kun je hiermee als eigenaar?

Precies om deze reden ga ik nooit uit van “steriliseren en verder niks aanpassen”. Haar lichaam mist na de ingreep een belangrijk hormonaal kompas, en dat mag je best via haar voeding compenseren:

• Omega-3 (EPA/DHA) uit visolie of algenolie — mijn absolute nummer één. Sterk ontstekingsremmend, goed voor gewrichten, vacht én immuunsysteem.
• Pro- en prebiotica — meer dan 70% van haar immuunsysteem zit in de darmen. Een goede darmflora is een goed verdedigd immuunsysteem.
• Antioxidanten zoals vitamine E en curcumine, ter ondersteuning van weerstand en celvernieuwing.
• Glucosamine, chondroïtine en MSM — omdat het risico op artrose toeneemt zodra de beschermende hormonen wegvallen, is preventieve gewrichtsondersteuning vanaf jonge leeftijd echt de moeite waard.

Mijn advies

Steriliseren is geen keuze die je in een middagje maakt en dat hoeft ook niet. Kijk naar het ras en formaat van je teef, naar haar karakter, en bespreek de timing goed met je dierenarts. Wat voor de ene hond de beste keuze is, hoeft dat voor de andere niet te zijn.

Twijfel je nog, of wil je weten wat bij jóuw hond past? Stuur me gerust een bericht, ik denk graag met je mee.